De geschiedenis van blackjack: van Franse kolonisten tot live dealers
Blackjack is geen uitvinding van één persoon of één moment. Het spel groeide uit een familie van Europese kaartspellen waarin je zo dicht mogelijk bij 21 probeerde te komen. Waar het precies begon, is niet met zekerheid te zeggen, maar duidelijk is dat Frankrijk en Spanje een rol speelden. Op deze pagina gaat het vooral over wat daarna gebeurde: hoe het spel Amerika veroverde, hoe wiskundigen en casino's een kat-en-muisspel begonnen, en hoe blackjack uiteindelijk in Nederland op je telefoon belandde.
Over de oceaan met Franse kolonisten
In de achttiende eeuw namen Franse kolonisten hun kaartspellen mee naar Noord-Amerika. Rond New Orleans, dat lang onder Franse invloed stond, werd vingt-et-un gespeeld in gokhuizen en op rivierboten. Bronnen noemen dat de stad in de eerste helft van de negentiende eeuw al legale gokhallen had waar het spel werd gedeeld, al lopen de precieze jaartallen uiteen.
De regels waren toen nog anders dan nu. Zo mocht in sommige versies alleen de bank verdubbelen, en de rol van bank rouleerde soms tussen spelers. Langzaam schoof het spel richting de vorm die we kennen: één vaste bank, het casino, tegenover alle spelers. In de negentiende eeuw verspreidde het zich met de goudkoorts en de spoorwegen naar het westen, maar gokken werd in veel staten aan het begin van de twintigste eeuw juist verboden.
Nevada, 1931
De grote doorbraak kwam in 1931, toen Nevada gokken legaliseerde. De staat zat midden in de economische crisis en zag in casino's een bron van inkomsten. In de clubs van Reno en later Las Vegas heette het spel nog lang gewoon "21". De naam blackjack raakte in de loop van de twintigste eeuw ingeburgerd.
In deze periode werden de huisregels gestandaardiseerd: de dealer koopt tot 17, een natural betaalt meer dan een gewone winst, spelers mogen verdubbelen en splitsen. Blackjack werd zo het kaartspel waarmee casino's spelers aan tafel hielden.
Computers en de basisstrategie
Na de eerste strategie van Roger Baldwin en zijn collega's in de jaren vijftig en het werk van Edward Thorp over kaarten tellen begin jaren zestig, begon het echte rekenwerk pas.
De belangrijkste naam daarbij is Julian Braun, een programmeur bij IBM in Chicago. In de jaren zestig liet hij de mainframes van zijn werkgever miljoenen handen doorrekenen. Zijn berekeningen verfijnden de strategie zo nauwkeurig dat Thorp hem bedankte in de tweede druk van zijn boek uit 1966. Braun publiceerde later zelf over blackjack en zijn cijfers vormden decennialang de basis voor strategiekaarten. Dat je vandaag voor elke hand een vaste beslissing kunt opzoeken in een strategietabel, is grotendeels aan dit soort computerwerk te danken.
Casino's slaan terug: de shoe en meer decks
Toen bekend werd dat tellen werkte, reageerden casino's. Halverwege de jaren zestig pasten sommige casino's in Las Vegas kort de regels aan, maar spelers bleven weg en de oude regels kwamen terug. Een effectievere maatregel was het spel met meer decks te spelen. Met vier, zes of acht decks is tellen lastiger en schommelt het voordeel minder sterk.
Al die kaarten passen niet meer in de hand van een dealer. Daarom werd de shoe gangbaar: een bak waaruit de kaarten één voor één worden getrokken. Casino's gingen ook vaker en eerder schudden, gebruikten een cut card om de penetratie te beperken en later kwamen er automatische schudmachines. Wie wil weten waarom dat tellers raakt, leest meer bij kaarten tellen.
Ken Uston en de rechtszaak in Atlantic City
In 1978 opende het eerste casino in Atlantic City, New Jersey. Ken Uston, een voormalig beursbestuurder die in teams kaarten telde en daar ook boeken over schreef, werd in januari 1979 door Resorts International geweerd omdat hij een teller was. Hij stapte naar de rechter.
In 1982 oordeelde het hooggerechtshof van New Jersey in zijn voordeel. De kern van de uitspraak was dat de regels van het spel in die staat door de toezichthouder werden bepaald en niet door het casino zelf, dus een casino mocht een speler niet weigeren alleen omdat hij goed speelde. Casino's kregen daarna wel ruimere mogelijkheden om tegenmaatregelen te nemen, zoals vaker schudden. Het verschil tussen New Jersey en Nevada, waar casino's tellers wel mogen weren, bestaat in grote lijnen nog steeds.
Het MIT-team
Vanaf de jaren tachtig en vooral in de jaren negentig speelde een groep studenten en oud-studenten van het Massachusetts Institute of Technology in teamverband. Het idee was niet nieuw: tellers aan verschillende tafels gaven een seintje aan een grote speler zodra de telling gunstig was. Nieuw was de schaal en de zakelijke aanpak, met investeerders, trainingen en strenge administratie.
Het team werd bij het grote publiek bekend door het boek Bringing Down the House (2003) en de film 21 (2008). Beide maakten het verhaal spannender dan de werkelijkheid. Casino's reageerden met betere herkenning van tellers en uitwisseling van gegevens.
Blackjack gaat online
Halverwege de jaren negentig kwamen de eerste wetten en bedrijven voor online gokken op, onder meer in het Caribisch gebied. Rond 1996 konden spelers voor het eerst met echt geld online casinospellen spelen, en blackjack hoorde vanaf het begin bij het aanbod.
Online veranderde het spel. Een toevalsgenerator vervangt de shoe en er wordt meestal na elke hand geschud, waardoor tellen geen zin meer heeft. Tegelijk ontstonden tientallen varianten die in een fysiek casino lastig te spelen zijn, zoals spellen met meerdere handen tegelijk. Een overzicht vind je op de pagina blackjack spelen.
Live dealers
In de jaren 2000 kwamen de eerste live casino's, waarin een echte dealer via een videoverbinding deelt. Met snellere internetverbindingen en smartphones groeide dat in het decennium daarna uit tot een groot deel van de markt. Live blackjack combineert de echte kaarten en het tempo van een casino met spelen vanaf de bank, al wordt ook hier vaak regelmatig geschud.
Blackjack in Nederland
In Nederland was gokken lang grotendeels verboden. Een aanpassing van de Wet op de kansspelen gaf in de jaren zeventig ruimte voor legale casino's onder strenge voorwaarden. Het eerste legale casino opende op 1 oktober 1976 in Zandvoort. De organisatie die daar later uit voortkwam, Holland Casino, kreeg het alleenrecht op landcasino's en heeft dat monopolie in 2026 nog steeds. De vestiging in Zandvoort sloot begin 2025. Hoe blackjack daar gespeeld wordt, lees je op de pagina over blackjack bij Holland Casino.
Online gokken was lang niet toegestaan, al speelden veel Nederlanders bij buitenlandse sites. Daar kwam een einde aan met de Wet kansspelen op afstand (Koa). Sinds 1 oktober 2021 mogen aanbieders met een vergunning van de Kansspelautoriteit legaal online casinospellen aanbieden, waaronder blackjack. Spelers moeten 18 jaar of ouder zijn en worden gecontroleerd in Cruks, het centrale uitsluitingsregister. Sindsdien zijn de regels voor spelersbescherming verder aangescherpt.